Thiết bị đo chất lượng không khí trong nhà có đáng đầu tư cho gia đình ở thành phố hay không? Đây là câu hỏi chúng tôi nhận được khá đều, gần như mỗi tháng một lần. Có chị khách ở quận 7 từng nhắn trong lúc đang lo: nhà vừa sơn sửa xong, con nhỏ ho cả tuần mà chưa tìm ra nguyên nhân. Phần lớn người hỏi như vậy sống trong chung cư cao tầng, số còn lại ở nhà mặt tiền đường lớn.
Nhiều người vẫn tin rằng đóng kín cửa và bật máy lạnh là không khí sẽ sạch hơn ngoài đường. Thực tế thường không đơn giản như vậy. Sơn tường mới, nội thất gỗ công nghiệp hay khói bếp đều có thể làm không khí xấu đi. Bụi bám theo giày dép mang từ ngoài vào cũng góp phần không nhỏ. Có những phòng khách kín gió còn ngột hơn cả vỉa hè. Vấn đề là mắt thường không nhìn thấy, mũi cũng chưa chắc ngửi ra. Chính vì vậy, nhiều gia đình cứ lấy cảm giác làm chuẩn, và rồi đoán sai.
Ô nhiễm không khí trong nhà đến từ đâu?
Bụi mịn PM2.5 là loại hạt có kích thước dưới 2,5 micromet. Hạt này nhỏ đến mức khẩu trang vải thông thường gần như không cản được. Nếu đặt cạnh một sợi tóc, hạt bụi này mỏng khoảng 30 lần. Ngoài bụi mịn, không khí trong nhà còn chứa khí VOC, loại khí bay ra từ sơn, keo dán và đồ nhựa mới mua về. Khi căn phòng đóng kín lâu ngày, lượng CO2 từ hơi thở và sinh hoạt hằng ngày cũng dần tích tụ.
Khó nhất là con người không tự cảm nhận được mức độ ô nhiễm này. Giác quan thông thường không đủ nhạy để phân biệt một không gian sạch với một không gian bẩn. Vì vậy nhiều gia đình rơi vào thế do dự. Họ không chắc khoản tiền mua thiết bị đo có thật sự cần thiết, hay chỉ là lo xa quá mức.
Những nguồn ô nhiễm hay bị bỏ qua
Ngoài sơn và keo dán, đội ngũ chúng tôi thường nhắc khách hàng đến vài nguồn ít ai nghĩ tới. Nến thơm và tinh dầu đốt là một ví dụ, vì khi cháy chúng thải ra hạt siêu nhỏ. Bếp gas hoặc bếp từ đặt trong không gian kín cũng vậy, nhất là khi nhà không có quạt hút mùi tốt. Thảm và rèm vải lâu ngày không giặt là nguồn thứ ba. Bụi tích tụ trong những thứ này rất nhiều, và chỉ cần đi lại hay kéo rèm là bụi lại bay lên.
Lợi ích thực tế của thiết bị đo
Bạn có thể hình dung thiết bị này giống một chiếc nhiệt kế, chỉ khác là nó đo không khí thay vì nhiệt độ cơ thể. Nó cho ra những con số cụ thể. Nhờ vậy gia đình không còn đoán mò kiểu “hình như phòng này hơi ngột”, mà có căn cứ để điều chỉnh sinh hoạt.
Con số cụ thể thay cho cảm giác
Một thiết bị đo tốt thường hiển thị chỉ số PM2.5 và PM10. Nhiều loại còn đo thêm CO2 và độ ẩm. Màn hình nhỏ đặt trên bàn, liếc qua là biết tình trạng không khí ra sao. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo mức PM2.5 trung bình năm nên dưới 5 microgam trên mét khối. Trong một đợt khảo sát, đội ngũ chúng tôi ghi nhận một số căn hộ gần trục đường lớn ở TP.HCM dao động quanh mức 15 đến 25 vào giờ cao điểm, cao hơn khuyến cáo khá nhiều.
Về giá, thiết bị trên thị trường khá đa dạng. Loại cơ bản chỉ đo PM2.5 thường nằm trong khoảng 300.000 đến 600.000 đồng. Loại đo thêm CO2, VOC và độ ẩm thường từ 1 đến 3 triệu đồng. Với gia đình mới tìm hiểu, chúng tôi hay gợi ý chọn loại cơ bản trước. Khi đã quen theo dõi số liệu và thấy cần thông số sâu hơn, bạn nâng cấp sau cũng không muộn.
Khi chọn mua, bạn nên lưu ý:
- Loại cơ bản đủ để theo dõi bụi mịn hằng ngày, đặc biệt với nhà ở khu vực đông xe.
- Loại đa chỉ số hữu ích hơn khi nhà đóng kín lâu hoặc có người nhạy cảm sinh sống.
- Ưu tiên máy có màn hình dễ đọc và lưu lịch sử để so sánh diễn biến theo giờ.
Biết số liệu rồi thì làm gì tiếp?
Khi chỉ số bụi mịn tăng cao, cách xử lý phổ biến nhất là đóng bớt cửa sổ hướng ra đường rồi bật máy lọc không khí. Công suất máy cần tương xứng với diện tích phòng: máy quá yếu thì không làm sạch được không khí, còn máy quá mạnh thì lãng phí điện. Với phòng ngủ nhỏ, bạn có thể tham khảo thêm cách chọn máy lọc không khí cho phòng ngủ nhỏ để tránh mua thừa hoặc thiếu công suất.
Ngược lại, khi CO2 tăng vì phòng đóng kín lâu, việc cần làm đơn giản hơn nhiều. Chỉ cần mở cửa thông gió vài phút là đủ, không cần bật thêm thiết bị nào. Giá trị lớn nhất của thiết bị đo nằm ở chỗ giúp gia đình phân biệt hai tình huống này, từ đó biết lúc nào cần công cụ hỗ trợ và lúc nào thông gió tự nhiên là đủ.
Một sai lầm chúng tôi thường gặp ở khách mới là đặt thiết bị cố định ở một góc rồi suy ra kết luận cho cả nhà. Không khí ở phòng bếp, phòng ngủ và phòng làm việc có thể chênh nhau khá nhiều. Muốn đánh giá đúng, bạn nên di chuyển thiết bị qua vài phòng chính trong tuần đầu tiên, thay vì kết luận vội sau một lần đo.
Khi nào nên đầu tư thiết bị đo?
Không phải gia đình nào cũng cần mua ngay. Trước khi tư vấn, chúng tôi thường hỏi lại hai điều: nhà nằm ở khu vực nào, và trong nhà có ai thuộc nhóm nhạy cảm không. Câu trả lời cho hai câu hỏi này thường quyết định phần lớn việc có nên mua hay không.
Nhà gần đường lớn hoặc công trình đang thi công
Nếu nhà sát mặt đường đông xe, khả năng cao bụi mịn sẽ theo gió lọt vào mỗi khi mở cửa. Nhà gần công trình đang xây dựng cũng chịu tình trạng tương tự. Với những trường hợp này, thiết bị đo gần như trả lời ngay câu hỏi ban đầu, vì mức ô nhiễm thay đổi liên tục trong ngày và khó đoán bằng mắt thường.
Chúng tôi từng tư vấn cho một gia đình sống gần công trường đang thi công. Lúc đầu họ chỉ định mua máy lọc cho yên tâm. Sau khi lắp thêm thiết bị đo, họ phát hiện bụi mịn buổi sáng cao gần gấp ba buổi tối. Từ đó họ điều chỉnh giờ mở cửa sổ và thấy nhà dễ chịu hơn rõ rệt.
Với nhà mới xây hoặc vừa cải tạo, mùi sơn và keo dán có thể tồn tại vài tháng, nên đây là giai đoạn cần theo dõi sát. Nếu đang cân nhắc thi công nội thất, bạn nên hỏi trước đơn vị thi công về loại sơn và vật liệu gỗ ít phát thải. Việc này giảm gánh nặng cho không khí ngay từ đầu, đỡ phải xử lý về sau.
Gia đình có trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người bệnh hô hấp
Trẻ nhỏ thở nhanh hơn người lớn, và tính theo cân nặng các bé hít vào lượng không khí lớn hơn đáng kể. Người cao tuổi, người có tiền sử hen suyễn hay viêm xoang cũng nhạy cảm hơn với bụi mịn và khí VOC. Với nhóm này, chúng tôi khuyên đầu tư sớm, đừng đợi đến khi triệu chứng rõ ràng mới lo.
Vậy có đáng đầu tư không?
Với phần lớn các trường hợp kể trên, câu trả lời nghiêng về có. Điều kiện đi kèm là gia đình phải thật sự dùng số liệu để điều chỉnh thói quen, chứ đừng mua về rồi để đó. Nếu nhà ở tầng cao, cách xa đường lớn và không có ai thuộc nhóm nhạy cảm, khoản đầu tư này hoàn toàn có thể để sau.
Nếu phải chọn một lời khuyên duy nhất, đội ngũ chúng tôi sẽ nói thế này: đừng mua chỉ vì hàng xóm đã mua, cũng đừng bỏ qua chỉ vì ngại tốn thêm chi phí. Hãy xem lại vị trí nhà, tuổi công trình và tình trạng sức khỏe từng thành viên trước khi quyết định. Một thiết bị giá vài trăm nghìn đến vài triệu đồng không hề đắt, đặt cạnh chi phí khám hô hấp mỗi khi trở trời thì khoản này nhỏ hơn nhiều. Không khí trong nhà chỉ là một phần của sức khỏe tổng thể, và bạn có thể đọc thêm về những thói quen giúp nâng cao chất lượng sống mỗi ngày để có cái nhìn toàn diện hơn.